Rehabilitacja

manu

dorehabilitacji.pl porady z fizjoterapii

A A A

kolano

  • Rehabilitacja po endoprotezie kolana

     Staw kolanowy jest jednym z najważniejszych i jednocześnie najbardziej złożonym stawem u człowieka.  Każdy uraz lub stan po opercji chirurgicznej w tym rejonie to sytuacja, gdzie duży nacisk powinno  kłaść się na jak najszybsze wprowadzenie rehabilitacji. Odpowiedni dobrane i regularne ćwiczenia na kolano, mają na celu odzyskać ruchomość, siły oraz stopniowy powrót do wykonywania codziennych czynności. Są kluczowe dla pełnego przywrócenia zdrowia. Rehabilitacją medyczną od 2015 r w Polsce ma prawo zajmować się wyłącznie osoba która posiada prawo do wykonywania zawodu fizjoterapeuty. Fizjoterapeuta na podstawie skierowania, historii choroby oraz własnego badania wprowadza odpowiednie ćwiczenia. Czas trwania ćwiczeń to około 20-30 minut, 2 lub 3 razy dziennie. W zależności od stanu pacjenta dodatkowo można zlecić spacerowanie przez 30 minut, 2 lub 3 razy dziennie. Poniżej znajdują się propozycje (program) ćwiczeń, który powinien być nadzorowany przez fizjoterapeutę lub ewentualnie ortopedę. Najczęściej zaczyna się je wykonywać już na sali pooperacyjnej, krótko po zabiegu. Początkowo będzie wystepować dyskomfort, ale te ćwiczenia przyśpieszą powrót do sprawności i  zmniejszą ból pooperacyjny.

    Ćwiczenia mięśnia czworogłowego

    Leżąc lub siedząc napiąć mięśnie uda wyprostowanej w kolanie nogi. Utrzymać pozycję przez 5-10 s. Powtarzać ćwiczenie około 10 razy w ciągu 2-minutowego cyklu. Odpocząć przez minutę i powtórzyć. Ćwiczenie wykonywać do uczucia, zmęczenia uda.

    Unoszenie wyprostowanych nóg

    Napiąć mięśnie uda, wyprostoować kolano w pełni na łóżku, jak ćwiczenie mięśnia czworogłowego. Spróbować unieść nogę na kilka centymetrów. Utrzymać pozycję przez 5-10 sekund. Powtórzyć 10 razy w 2 - 3 seriach. Powoli opuszczać. Zwrócić uwagę aby ruch powrotny przebiegał płynnie. Można także unosić nogi podczas siedzenia. Napiąć mięśnie uda i utrzymać nogę w pełni wyprostowaną w kolanie, bez podparcia. Powtarzać ćwiczenie analogicznie do poprzedniego. Powtarzać ćwiczenia cyklicznie, dopóki nie powróci pełna siła w udzie.

     

     

                                                      rehabilitacja ćwiczenie 1

     

     

       

     

     

    Zginanie nogi w stawie skokowym

    Poruszać rytmicznie stopą w górę i w dół, poprzez naprzemienny skurcz mięśni łydki i goleni. Wykonywać to ćwiczenie cyklicznie przez 2-3 minuty, 2-3 razy w ciągu godziny. Wykonywać ćwiczenie do momentu, gdy obrzęk w obrębie kostek i podudzi całkowicie ustąpi.

     

     

                                                              rehabilitacja ćwiczenie 2

     

     

     

    Ćwiczenia prostujące staw kolanowy

    Umieść niewielki zwinięty ręcznik tuż nad piętą, tak by nie dotykała ona łóżka. Napnij mięsnie uda. Spróbować całkowicie wyprostować kolano  aż do tzw przeprostu i dotknąć tylną częścią kolana (dołem podkolanowym) łóżka. Utrzymać nogę w pełni wyprostowaną przez 5-10 sekund. Powtarzać, dopóki nie poczujesz zmęczenia w udzie.

     

     

                                                         rehabilitacja ćwiczenie 3

     

     

    Zginanie kolana z podparciem nogi o łóżko

    Zegnij kolano tak mocno jak to możliwe, przesuwając stopę po powierzchni łóżka. Utrzymaj kolano w maksymalnym zgięciu przez 5-10 sekund, następnie wyprostuj. Powtarzaj kilka razy, aż poczujesz zmęczenie w nodze lub będziesz w stanie całkowicie zgiąć kolano.

     

     

                                                           rehabilitacja ćwiczenie 4 

     

     

    Zginanie kolana z podparciem, w pozycji siedzącej

    Podczas siedzenia na brzegu łóżka lub na krześle, z udem podpartym, umieść stopę za piętą operowanej nogi, dla zapewnienia jej podparcia. Powoli zginać kolano do kąta który wytwarza średnie odczucje napięcia na mięśniu czworodłowym. Utrzymaj kolano w tej pozycji przez 5-10 sekund. Powtarzaj kilka razy, aż poczujesz zmęczenie w nodze lub uda Ci się w pełni zgiąć kolano.

     

     

                                                                   rehabilitacja ćwiczenie 5

     

     

     

    Zginanie kolana bez podparcia, w pozycji siedzącej

    Podczas siedzenia na brzegu łóżka lub na krześle, z podpartym udem, zgiąć kolano tak aby dosięgnąć stopą do podłogi. Lekko opierając stopę na podłodze, przechylać górną część ciała w przód, żeby zwiększyć zgięcie kolana. Utrzymać pozycję przez 5-10 sekund. Wyprostować kolano całkowicie. Powtarzać kilka razy do uczucia zmęczenia w nodze lub do całkowitego zgięcia kolana.

     

     

                                                                rehabilitacja ćwiczenie 6

     

     

    Wczesna aktywność

    Krótko po operacji rozpocząć chodzenie (pod kontrolą fizjoterapeuty) na krótkich dystansach po sali szpitalnej i wykonywać codzienne czynności. Wczesna aktywność przyśpiesza powrót do zdrowia i pomaga w przywracaniu siły i ruchomości kolana oraz całego ciała.

     

     

    Chodzenie

     

     

                                                                chodzenie o balkoniku

     Podczas chodzenia należy zwrócić uwagę na jego prawidłowość. Czyli - długość kroku, czas trwania, isiła nacisku z czasem muszą być takie same na obu nogach. W pierwszej fazie stosuje się balkonik. Po wzmocnieniu siły mięśni oraz nauki równowagi przechodzi się na kule ortopedyczne. Decyzję podejmuje lekarz lub fizjoterapeuta.

    Ćwiczenie - stanąć wygodnie, w wyprostowanej pozycji, z ciężarem ciała równomiernie rozłożonym na balkonik lub kule ortopedyczne. Przesuwać balkonik lub kule na krótkie odcinki, następnie wysunąć do przodu operowaną nogę, utrzymując kolano wyprostowane, tak by pięta dotknęła podłogi jako pierwsza. W miarę poruszać się naprzód, staw kolanowy i skokowy będą zgięte i cała stopa będzie równomiernie spoczywać na podłodze. Po ukończeniu kroku, palce u stop będą się unosiły nad podłogę, a kolano i staw biodrowy będą zgięte.

     

     

                                                                       rehabilitacja ćwiczenie 8

     

     

       

     

     

    Chodzenie ma rytmiczne i płynne. Dostosować długość kroku i prędkość na tyle, na ile jest to konieczne dla miarowego poruszania się. W miarę jak poprawia się siła mięśni i ich wytrzymałość, można chodzić przez dłuższe okresy czasu. Stopniowo coraz bardziej obciążać nogę. Kiedy chodzenie i/lub stanie przez ponad 10 minut nie spowoduje problemów, oznacza to że, kolano jest na tyle silne, że nie przenosisz ciężaru ciała na balkonik lub kule ortopedyczne (zazwyczaj około 2-3 tygodnie po operacji). Wówczs można zacząć używać tylko jednej kuli lub laski. Trzymać je w dłoni po przeciwległej stronie do operowanego miejsca.

    Wchodzenie i schodzenie po schodach

    Zdolność do wchodzenia i schodzenia po schodach wymaga siły i elastyczności. Na początku nauki wykorzystywać poręcze i wchodzić po jednym stopniu. Podczas wchodzenia po schodach najpierw stawiać nogę ze zdrowym kolanem, a podczas schodzenia, nogę operowaną. Pamiętać ‘dobra górą’ a ‘zła dołem’. Wchodzenie po schodach jest świetnym ćwiczeniem wzmacniającym siłę i wytrzymałość. Nie próbować wchodzić po schodach o stopniach wyższych niż standardowe (18 cm) i zawsze korzystać z poręczy dla równowagi.

     

     

                                                          rehabilitacja chodzenie po schodach

     

    Zaawansowane ćwiczenia i czynności

    Po odzyskaniu swobody poruszania się na krótkie dystanse, zwiększamy aktywność fizyczną. Ból odczuwany w kolanie przed operacją oraz ból i obrzęk po zabiegu mają wpływ na szybkość leczenia kolana. Pełny powrót do zdrowia trwa kilka miesięcy. Poniższe ćwiczenia i czynności to propozycja przyśpieszenia całego procesu.

    Zginanie kolana w pozycji stojącej

     

     

                                                                       rehabilitacja ćwiczenie z balkonikiem

     

    Stanąć wyprostowanym, opierając się o balkonik lub kule ortopedyczne, unieś udo i zegnij kolano do odczucia średniego napięcia mięśni uda. Utrzymaj pozycję przez 5-10 sekund. Następnie wyprostować kolano, najpierw dotykając podłogi piętą. Powtarzać kilka razy, do średniego zmęczenia.

    Zginanie kolana z asystą

     

                                                           rehabilitacja ćwiczenie 11

     

     

    Położyć się na plecach, umieść zwinięty ręcznik wokół operowanego kolana i zsunąć go nad stopę. Zgiąć kolano i wywierać łagodny nacisk poprzez ręcznik, aby zwiększyć zgięcie kolana. Utrzymać pozycję przez 5-10 sekund, do lekkiego zmęczenia.

    Ćwiczenia kolan, z oporem

    Umieścić lekki ciężar wokół kostek i powtarzać którekolwiek z powyższych ćwiczeń. Wykonywanie ćwiczeń oporowych zazwyczaj można rozpocząć w ciągu 4-6 tygodni po operacji. Na początku korzystać z obciążników 0,5- lub 1-kilogramowych. Stopniowo zwiększać ich ciężar, w miarę jak będzie powracać siła (wykorzystać niedrogie obciążniki mocowane na rzepy wokół kostek, które można kupić w większości sklepów sportowych).

     

    Ćwiczenie na rowerze

     

     

                                                                rehabilitacja rower stacjonarny

     

     

     

    Ćwiczenie na rowerze jest świetnym sposobem na odzyskanie siły mięśniowej i ruchomości kolana. Po pierwsze, dostosować wysokość siedzenia tak, by spód stopy dotykał pedału, przy prawie całkowicie wyprostowanym kolanie. Na początku pedałować do tyłu. Zacząć pedałować do przodu dopiero, gdy bez przeszkód można wykonywać ruch pedałowania do tyłu. W miarę odzyskania sił (po około 4-6 tygodniach), powoli zwiększamy biegi w rowerze. Ćwiczyć przez 10-15 minut, 2 razy dziennie, stopniowo zwiększając czas do 20-30 minut, 3 lub 4 razy w tygodniu.

     

    Ból i obrzęk po ćwiczeniach

    Po ćwiczeniach może pojawić się ból i obrzęk kolana. Zmniejszamy go, poprzez unoszenie nogi i przykładanie okładów z lodu zawiniętego w ręcznik (nie dłużej niż 7 - 8 min).

     

     

     

     

  • staw kolanowy anatomia

     Staw kolanowy (articulatio genus) - największy staw ciała człowieka. Jest to staw złożony (zawiasowy zmodyfikowany) - łączą się tu kość udowa i kość piszczelowa (strzałka nie buduje stawu kolanowego). Staw współtworzy trzeszczka w postaci rzepki. Posiada dwie łącznotkankowe łąkotki dopasowujące do siebie powierzchnie stawowe w czasie ruchów. Funkcjonalnie jest to staw zawiasowy, umożliwiający ruchy zginania i prostowania, ale w zgięciu (z wyjątkiem maksymalnego) możliwe są również ruchy rotacyjne. Wzmocniony jest więzadłami zewnętrznymi (pobocznymi oraz torebki stawowej) oraz dodatkowo bardzo silnymi więzadłami wewnętrznymi - więzadłem krzyżowym przednim i tylnym.

     Staw kolanowy jest narażony na przeciążenia związane z potężną siłą mięśnia czworogłowego uda (ciąg na rzepkę max. 300 kg). Ponadto jest drugim najbardziej obciążanym stawem człowieka (po stawia skokowym).

     W stawie kolanowym łączą się trzy kości: kość udowa, kość piszczelowa i rzepka. Główkę stawu tworzą wypukłe kłykcie kości udowej, natomiast jego panewkę lekko wklęsłe kłykcie kości piszczelowej i powierzchnie stawowe rzepki.

    • połączenie pomiędzy kością udową a kością piszczelową (staw udowo-piszczelowy, art. femoro-tibialis):
      • kłykieć boczny kości udowej (condylus lateralis femoris) - powierzchnia stawowa kłykcia bocznego kości piszczelowej (condylus lateralis tibiae)
      • kłykieć przyśrodkowy kości udowej (condylus medialis femoris) - powierzchnia stawowa kłykcia przyśrodkowego kości piszczelowej (condylus medialis tibiae)

    • połączenie pomiędzy kością udową a rzepką (staw udowo-rzepkowy, art. femoro-patellaris)
      • kłykieć boczny kości udowej (condylus lateralis femoris) - powierzchnia stawowa rzepkowa boczna (facies articularis lateralis patellae)
      • kłykieć przyśrodkowy kości udowej (condylus medialis femoris) - powierzchnia stawowa rzepkowa przyśrodkowa (facies articularis medialis patellae)

    Kłykcie kości udowej na powierzchni dolnej są płaskie, dzięki czemu bardzo dobrze przylegają do kłykci kości piszczelowych, a tym samym stabilizują staw w pozycji wyprostowanej. Podobnie jak w innychstawach torebka stawowa składa się z dwóch warstw: zewnętrznej błony włóknistej i wewnętrznej błony maziowej. Inaczej niż w innych stawach przebieg obu błon nie jest jednakowy. Błona włóknista torebki stawowej stawu kolanowego na powierzchni przedniej rozpięta jest między brzegami powierzchni stawowychkości udowej, rzepki ipiszczeli. Na stronie tylnej przymocowuje się do kresy międzykłykciowejkości udowej i biegnie do kości piszczelowej w okolicach chrząstki stawowej. Błona maziowa ma nieco inny przebieg, gdyż z tyłu omija pole międzykłykciowe i więzadła krzyżowe - wyłączając je w ten sposób z jamy stawowej. Pomiędzy obiema warstwami znajduje się ciało tłuszczowe podrzepkowe (corpus adiposum infrapatellare) wypełniające przestrzenie powstające podczas ruchów stawu kolanowego.

    Łąkotki (łac. menisci) - dwa elastyczne twory, zbudowane z tkanki chrzęstnej włóknistej leżące pomiędzy kością udową a piszczelową, będące elementami dodatkowymi stawu kolanowego. Wyróżniamy łąkotkę boczną i łąkotkę przyśrodkową, nieco różniące się wielkością. Ich zadanie polega na:

    - pogłębieniu i dopasowaniu do siebie powierzchni stawowych stawu kolanowego (pomiędzy kością udową a piszczelą)

    - umożliwienie ruchów obrotowych w zgiętym stawie kolanowym, poprzez przesuwanie się ich na powierzchni stawowej górnej kości piszczelowej.

     Dzielą staw kolanowy na dwa piętra: górne i dolne. W piętrze górnym (łąkotkowo-udowym) wykonywane są przede wszystkim ruchy zginania i prostowania kolana, natomiast w piętrze dolnym (łąkotkowo-piszczelowym) przede wszystkim ruchy rotacyjne. Na przekroju poprzecznym mają kształt trójkąta prostokątnego, zwróconego podstawą na zewnątrz, zrośniętego z torebką stawową. Powierzchnia przylegająca do kości piszczelowej jest płaska, górna przylegająca do kłykcia kości udowej jest wklęsła.

    Obie łąkotki ustawione są swoimi rogami do środka powierzchni stawowej, gdzie przytwierdzone są do kości piszczelowej przy pomocy pasm łącznotkankowych. Dodatkowo,od przodu połączone są ze sobą przez więzadło poprzeczne kolana.

    Więzadła poboczne (łac. Ligamenta collateralia) silnie wzmacniają staw kolanowy po obu jego stronach. Są mocno napięte, kiedy kolano jest wyprostowane. Wówczas stabilizują staw - na tym polega ich główne znaczenie. W położeniu zgiętym rozluźniają się i umożliwiają ruchy obrotowe (rotacyjne). Z powodu ich obecności w stawie kolanowym niemożliwe są ruchy odwodzenia i przywodzenia kolana.

    Węzadło poboczne piszczelowe (łac. Ligamentum collaterale tibiale) - Główną funkcją tego więzadła jest ograniczenie nadmiernej koślawości oraz rotacji zewnętrznej piszczeli. (łac. Ligamentum collaterale fibulare) - główna rola tego więzadła polega na ograniczaniu szpotawości kolana.

    Więzadło poboczne strzałkowe-główna rola tego więzadła polega na ograniczaniu szpotawości kolana.

    Więzadła związane z rzepką:

    - więzadła tylnej powierzchni torebki stawowej:

    - więzadło podkolanowe skośne (łac. Ligamentum popliteum obliquum) - wzmacnia ścianę tylną torebki stawowej. Więzadło to hamuje nadmierne prostowanie stawu i ruchy obrotowe.

    - więzadło podkolanowe łukowate (łac. Ligamentum popliteum arcuatum)

    Więzadła krzyżowe:

    - więzadło krzyżowe przednie (łac. Ligamentum cruciatum anterius) - Najważniejsza rola tego więzadła polega na ograniczaniu przedniego względem kości udowej, ograniczaniu nadmiernego zgięcia i wyprostu oraz forsownego koślawienia i szpotawienia w wyproście i w zgięciu.

    - więzadło krzyżowe tylnie (łac. Ligamentum cruciatum posterius) -budowa więzadła gwarantuje jego podstawową funkcję, jaką jest zabezpieczenie tylnego przemieszczania piszczeli oraz ograniczanie maksymalnego wyprostu i zgięcia.

    Więzadła związane z łąkotkami:

    - więzadło poprzeczne kolana (łac. Ligamentum transversum genus) łaczy ze sobą rogi przednie łąkotek.

    - więzadło łąkotkowo-udowe przednie (łac. Ligamentum meniscofemorale anterius)

    - więzadło łąkotkowo-udowe tylnie(łac. Ligamentum meniscofemoraleposterius)